تقاضای جهانی جواهرات طلا ۱۷ درصد کاهش یافت
چرا ایرانی‌ها کمتر طلای نو می‌خرند؟
بازار طلا در جهان با یک تغییر قابل‌توجه در الگوی تقاضا روبه‌رو شده است؛ در شرایطی که قیمت‌های بالای طلا خرید زیورآلات را برای بخش بزرگی از مصرف‌کنندگان دشوارتر کرده، تقاضا برای مصنوعات طلا کاهش یافته و خریداران به سمت قطعات سبک‌تر، کوچک‌تر و با عیار پایین‌تر حرکت کرده‌اند. این روند در بازار ایران نیز دیده می‌شود؛ جایی که آمار شورای جهانی طلا از کاهش ۱۷ درصدی تقاضای جواهرات در سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۶ حکایت دارد.
بر اساس تازه‌ترین گزارش شورای جهانی طلا با عنوان «روند تقاضای طلا در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶» که سوم نوامبر منتشر شده، مصرف جهانی جواهرات طلا در این دوره با افت ۱۷ درصدی نسبت به مدت مشابه سال گذشته به ۳۱۳ تن رسیده است؛ رقمی که پایین‌ترین میزان تقاضا برای سه‌ماهه سوم از زمان آغاز مجموعه داده‌های این نهاد در سال ۲۰۰۰ محسوب می‌شود.
اما نکته مهم این گزارش، فقط کاهش حجم خرید نیست؛ بلکه تغییر رفتار مصرف‌کنندگان در مواجهه با قیمت‌های بالای طلاست. شورای جهانی طلا می‌گوید خریداران در بسیاری از بازارها به سمت مصنوعات سبک‌تر، کوچک‌تر و با عیار پایین‌تر رفته‌اند. به این ترتیب، افزایش قیمت طلا نه‌تنها میزان خرید را تحت تأثیر قرار داده، بلکه بر نوع محصول انتخابی مشتریان نیز اثر گذاشته است.
افت تقاضای جواهرات در ایران؛ هم‌مسیر با بازار جهانی
بازار ایران نیز از این روند مستثنا نبوده است. طبق داده‌های شورای جهانی طلا، تقاضای جواهرات طلا در ایران در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶ به ۵.۴ تن رسیده؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۶.۵ تن بود. به این ترتیب، مصرف جواهرات طلا در ایران نیز کاهش ۱۷ درصدی را تجربه کرده است.
بررسی آمار ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۶ نیز تصویر روشن‌تری از وضعیت بازار ارائه می‌دهد. خرید جواهرات طلا در ایران طی این دوره به ۱۵.۸ تن رسیده، در حالی که این میزان در ۹ ماه نخست سال گذشته ۲۱ تن بود؛ یعنی حدود ۲۵ درصد کاهش.
این ارقام نشان می‌دهد مسئله بازار ایران صرفاً به نوسان‌های مقطعی قیمت محدود نیست و کاهش حجم خرید مصنوعات طلا به یک روند قابل‌توجه تبدیل شده است. با این حال، برای تحلیل دقیق‌تر باید میان تقاضای جواهرات، خرید طلای آب‌شده و خرید شمش و سکه تفاوت قائل شد؛ زیرا این گروه‌ها رفتار یکسانی ندارند و کاهش خرید مصنوعات الزاماً به معنای کنار گذاشتن کامل طلا از سبد دارایی خانوارها نیست.
چرا خرید طلای نو برای مشتریان دشوارتر شده است؟
افزایش قیمت هر گرم طلا، هزینه نهایی خرید مصنوعات را بالا برده است. در خرید زیورآلات، مشتری علاوه بر ارزش طلای به‌کاررفته، هزینه‌هایی مانند اجرت ساخت و سود فروشنده را نیز پرداخت می‌کند. بنابراین با افزایش قیمت پایه طلا، مبلغ نهایی خرید یک قطعه طلا می‌تواند از توان مالی بخشی از مشتریان خارج شود.
در چنین شرایطی، مصرف‌کننده‌ای که هدف اصلی‌اش حفظ ارزش پول است، ممکن است محصولی را انتخاب کند که هزینه‌های جانبی کمتری داشته باشد. طلای آب‌شده و برخی محصولات کم‌اجرت از همین منظر برای خریداران سرمایه‌ای جذاب‌تر می‌شوند؛ هرچند خرید این محصولات نیز ملاحظات و ریسک‌های خاص خود را دارد و نباید آن را با خرید زیورآلات دارای مشخصات و فاکتور معتبر یکسان دانست.
نادر بذرافشان، رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران، نیز در اظهاراتی که در شهریور ۱۴۰۵ و در حاشیه نمایشگاه طلا و جواهر اصفهان مطرح کرد، افزایش قیمت طلا و شرایط اقتصادی را از عوامل کاهش قدرت خرید مردم دانست. او گفته بود بخشی از خریداران برای کاهش هزینه‌های خرید، به سمت طلای آب‌شده رفته‌اند؛ محصولی که اجرت ساخت مصنوعات را ندارد.
این تغییر انتخاب، از منظر مصرف‌کننده می‌تواند تلاشی برای مدیریت هزینه باشد، اما برای بخش تولید و طراحی طلا و جواهر پیامدهای متفاوتی دارد.
وقتی مشتری از ویترین به سمت طلای آب‌شده می‌رود
کاهش تقاضا برای مصنوعات نو، فقط فروش فروشگاه‌های طلا را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد؛ این تغییر می‌تواند کل زنجیره تولید را با مشکل مواجه کند. کارگاه‌های طلاسازی، طراحان، سازندگان، مخراج‌کاران و سایر فعالان مرتبط با تولید مصنوعات، به سفارش و تقاضای بازار وابسته‌اند.
علی سرهنگ‌پور، نایب‌رئیس اتحادیه طلا و جواهر شهرستان بابل، در گفت‌وگو با خبرگزاری تسنیم در خرداد ۱۴۰۵، از تغییر جدی الگوی خرید مردم و افزایش گرایش به طلای آب‌شده و دست‌دوم سخن گفته است. به گفته او، این تغییر رفتار باعث کاهش سفارش کارگاه‌ها و فشار بر واحدهای تولیدی شده است.
سرهنگ‌پور همچنین افزایش هزینه‌های تولید و اجرت ساخت را از عواملی دانسته که فاصله قیمتی مصنوعات نو با گزینه‌های جایگزین را بیشتر کرده و مصرف‌کننده را به سمت خریدهای کم‌هزینه‌تر سوق داده است.
از سوی دیگر، نادر بذرافشان در اظهاراتی که در گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز بازتاب یافته، از کاهش بیش از ۴۰ درصدی تولید مصنوعات طلا خبر داده و افزایش گرایش خریداران به طلای آب‌شده را یکی از دلایل این وضعیت عنوان کرده است. این عدد، برآورد اعلام‌شده از سوی رئیس اتحادیه است و نباید آن را با آمار رسمی و مستقل تولید کل کشور یکسان دانست.
مجموع این اظهارات نشان می‌دهد نگرانی فعالان صنفی تنها کاهش فروش ویترین‌ها نیست؛ مسئله اصلی، کاهش سهم تولید در بازاری است که بخش بیشتری از معاملات آن به سمت کالاهای کم‌اجرت و سرمایه‌ای حرکت می‌کند.
یک تناقض مهم؛ ارزش خرید بالا رفته، اما وزن طلا کمتر شده است
یکی از نکات قابل‌تأمل در گزارش شورای جهانی طلا، تفاوت میان حجم و ارزش تقاضاست. با وجود کاهش ۱۷ درصدی حجم خرید جواهرات در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶، ارزش دلاری این تقاضا نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۲ درصد افزایش یافته و به ۴۳ میلیارد دلار رسیده است.
این تفاوت نشان می‌دهد کاهش وزن طلای خریداری‌شده الزاماً به معنای کاهش متناسب هزینه‌کرد مصرف‌کنندگان نیست. وقتی قیمت هر اونس طلا افزایش پیدا می‌کند، ممکن است مشتری با پرداخت مبلغی مشابه یا حتی بیشتر، مقدار کمتری طلا بخرد.
در بازار ایران نیز باید این موضوع را در تحلیل فروش مصنوعات در نظر گرفت. ممکن است گردش مالی اسمی یک واحد صنفی به دلیل افزایش قیمت‌ها همچنان قابل‌توجه باشد، اما تعداد قطعات فروخته‌شده یا وزن طلای معامله‌شده کاهش پیدا کرده باشد. بنابراین برای ارزیابی واقعی وضعیت بازار، صرف بررسی ارزش ریالی فروش کافی نیست و شاخص‌هایی مانند وزن فروش، تعداد فاکتورها و سهم مصنوعات نو نیز اهمیت دارند.
آیا آینده بازار به سمت مصنوعات سبک‌تر می‌رود؟
تجربه بازارهای جهانی نشان می‌دهد تولیدکنندگان برای سازگاری با قدرت خرید مصرف‌کنندگان، به سمت طراحی قطعات سبک‌تر و کوچک‌تر حرکت کرده‌اند. در برخی بازارها، مصنوعات با عیار پایین‌تر نیز مورد توجه قرار گرفته‌اند؛ محصولاتی که می‌توانند با هزینه نهایی کمتری عرضه شوند.
در ایران نیز حرکت به سمت طراحی‌های ظریف‌تر، وزن‌های پایین‌تر و مدل‌هایی با اجرت متناسب‌تر می‌تواند یکی از راه‌های پاسخ به شرایط جدید بازار باشد. با این حال، این تغییر نباید به کاهش کیفیت ساخت، ابهام در عیار یا تضعیف استانداردهای تولید منجر شود. اعتماد مشتری به مشخصات فنی و کیفیت مصنوعات همچنان یکی از پایه‌های اصلی بازار جواهرات است.
از سوی دیگر، کاهش اجرت به‌تنهایی نمی‌تواند تمام مسئله را حل کند. قدرت خرید خانوار، ثبات اقتصادی، هزینه مواد اولیه و امکان برنامه‌ریزی برای تولیدکنندگان نیز بر آینده این صنعت اثرگذارند. اگر تقاضای مصرفی همچنان ضعیف بماند، حتی تغییر در وزن و طراحی محصولات نیز ممکن است برای بازگرداندن رونق کافی نباشد.
طلا همچنان خریدار دارد؛ اما مشتری چه نوع طلایی می‌خواهد؟
آنچه از آمار جهانی و داده‌های ایران می‌توان برداشت کرد، لزوماً کاهش علاقه مردم به طلا نیست؛ بلکه تغییر در اولویت خرید است. بخشی از مصرف‌کنندگان همچنان طلا را برای حفظ ارزش دارایی خود انتخاب می‌کنند، اما در شرایطی که هزینه خرید مصنوعات بالا رفته، ترجیح می‌دهند سهم بیشتری از پولشان صرف خود فلز طلا شود و هزینه کمتری بابت ساخت و طراحی بپردازند.
این تغییر، صنعت طلا و جواهر را با یک پرسش اساسی روبه‌رو کرده است: چگونه می‌توان میان نگاه سرمایه‌ای خریداران و ماهیت زینتی، هنری و تولیدمحور مصنوعات طلا تعادل برقرار کرد؟
پاسخ به این پرسش تنها به سیاست قیمت‌گذاری یا کاهش اجرت محدود نمی‌شود. تولیدکنندگان باید تغییر قدرت خرید و سلیقه مشتری را در طراحی و عرضه محصولات لحاظ کنند و سیاست‌گذاران صنفی نیز برای حمایت از تولید، اشتغال و رقابت سالم در بازار راهکارهای عملی ارائه دهند.
بازار طلا همچنان ظرفیت جذب تقاضا را دارد، اما به نظر می‌رسد دوره‌ای که مشتری بدون توجه جدی به وزن، اجرت و هزینه نهایی، مصنوعات مورد علاقه خود را انتخاب می‌کرد، دست‌کم در شرایط فعلی تغییر کرده است. اکنون رقابت در بازار جواهرات بیش از گذشته به توان تولیدکنندگان برای ارائه محصولی متناسب با بودجه و نیاز واقعی مشتری وابسته خواهد بود.